PROF DR METIN OZATA
DIYABET SEKER HASTALIGI METABOLIZMA ENDOKRIN UZMANI
Ana Sayfa      DIYABET      DIYABET TEDAVISI

DİYABET TEDAVİSİ

Prof Dr Metin Özata
Şeker hastalığının tedavisinde ilacın yeri nasıldır?
- İlaçla (hap) tedavi sadece Tip 2 diyabetli hastalarda uygulanır. Tip 1 şeker hastaları insülin kullanmak zorundadır. Bununla birlikte pankreası ameliyatla çıkarılmış hastalarda ilaç verilemez, bu hastaların da insülin kullanmaları gerekir.
Tip 2 Diyabetli bir hastanın tedavisine, öncelikle diyet ve egzersiz ile başlanır. Ancak buna rağmen kan şekeri düşmüyorsa veya kan şekeri yüksek ise ilaç tedavisine başlanır. Ağızdan alınan bu haplar kan şekerinin düşmesini sağlar.
Ağızdan alınan ilaçlar vücuttaki etkilerine göre bazı gruplara ayrılır. Bir grup ilaç, pankreas bezinden insülin üretimini artırırken diğer bir grup ilaç vücut tarafından yeterli derecede kullanılamayan insülinin kullanılmasını sağlar.
Doktor, şeker durumuna göre bu değişik gruplardaki ilaçlardan uygun olanını kişiye göre planlar.
Diyeti iyi yapamayan ve yeteri kadar egzersiz yapamayanlarda ilaç kullanımına hemen başlamakta fayda vardır.

* Kimler şeker ilacı (hap şeklinde) kullanamaz?
- Tip 1 diyabeti olan hastalar ile tip 2 diyabeti olduğu halde karaciğer ve böbrek hastalığı olanlar, pankreas bezi ameliyatla çıkarılanlar ve pankreas iltihabı geçirenler şeker ilacı olan hapları kullanamaz. Bu hastaların insülin kullanmaları gerekir.

İlaçların Tipleri
Kanda mevcut insülin hormonunun etkisini artıranlar: Bu ilaçlar karaciğer, kas ve yağ dokusunu etkileyerek insülin hormonunun daha etkili çalışmasını sağlar. Bu ilaçlar kan şekerinin normal düzeyin altına inmesine (hipoglisemi) neden olmazlar.
İnsülin salgısını artıranlar: Pankreastan insülin salgılanmasını artırırlar. Karbonhidratların Barsaktan Emilimini Geciktirenler: Yenen gıdalardaki karbonhidratların bağırsaktan emilimini azaltırlar.

İlaçların etkisi hangi nedenlerle azalır?
•    Fazla gıda alınmaya başlanması
•    Kilo alınması
•    Hareketin azalması
•    Stres
•    Enfeksiyon gelişmesi
•    Şeker hastalığının ilerlemesi ve beta hücre azalması
•    İnsülin direncinin artması
•    İlaç dozunun uygun olmaması
•    İlaç emilim bozukluğu
•    Şekeri artıran kortizon, büyüme hormonu gibi ilaçların kullanılması

Şeker ilacı kutu bitince kesilmez

* Şeker haplarını (ilaçlarını) kullanırken nelere dikkat etmek gerekir?
- İlaçlarla ilgili şu önerilerde bulunabilirim:
Kullandığınız ilaçların ne zaman ve ne dozda kullanılacağını iyice öğrenin. Bazı ilaçlar aç karna, bazısı yemekle birlikte ve bazıları tok karna alınır. Bu durumu iyice öğreniniz.
İlaçlar yan etki yaparsa doktorunuza bildiriniz. İlaçlara ufak dozda başlanır ve sonra şeker durumuna göre arttırılabilir.
İlaçların kullanım tarihini kontrol edin. Süresi geçmiş ilaçları almayın.
İlaçları alırken hangi ilacı aldığınıza iyice kontrol edederek alınız. Karanlıkta rastgele almayınız.
İlaçları serin yerde saklayınız. Sıcak hava ilaçları bozar.
Karaciğer ve böbrek hastalığınız varsa ilaç yerine insülin kullanmanız gerekir.
Bölmeleri olan bir ilaç kutusu satın alınız ve onun gözlerine günlük alacağınız ilaçları koyunuz.
İlaçları alkol ile birlikte almayınız.
Sulfonilüre tipi ilaçlar yemekten yarım saat önce, acarboz ilk lokma ile birlikte, metformin ise tok karna alınır.
Her şeker hastasının hastalığı farklı olduğundan kullanılan ilaç dozu ve ilaçları diğer hastalardan farklı olabilir. Bu nedenle arkadaşlarınız veya komşunuzun görüşüne uyup yanlış ilaçlar almayınız. Mutlaka doktorunuza danışınız.
Şeker ilaçları bir kutu bitince kesilecek ilaçlar değildir. İlaç kutusu bitince yeni bir ilaç kutusuna başlamanız gerekir. Diğer bir deyimle şeker ilaçları kesilmez.

* Hangi durumda insülin tedavisine başlanır?
- Pankreas bezinden iki türlü insülin salgısı olur: Birinci salgılanma şekli gün boyu az miktarda olan bir salgılanmadır. Buna bazal insülin denir. Buna ilave olarak her yemekten sonra artan kan şekerini düşürmek için ilave bir insülin salgısı daha olur. İşte insülin tedavisiyle şeker hastasına bu salgılanışa benzer şekilde insülin verilmeye çalışılır.
İnsülin hormonu ilaç olarak sıvı halde bulunur ve bir enjektörle veya insülin kalemiyle cilt altına enjekte edilir. Hap veya tablet şekli yoktur. Kan şekeri çok oynak olan bazı tip 1 diyabetli hastalarda insülin pompası kullanılabilir.
İnsülin, tip 1 diyabetlilerde mutlaka kullanılması gerekir. Tip 2 diyabetlilerde ise hap şeklindeki ilaçlara cevap alınamadığı durumda yani şeker haplarını maksimum dozda kullanıldığınız halde şeker düşmüyorsa insüline geçmek gerekir.
İnsülin alışkanlık yapar diye halk arasında yanlış bir inanış vardır. İnsülin alışkanlık yapmaz. Kullanılan diğer haplar gibi bir ilaçtır ve sağlık için gereklidir. İnsülin kullanmak haplardan daha sağlıklıdır.
Şeker hastalığı ilerleyici bir hastalıktır. Zamanla kullanılan haplar artık yeterli gelemez. Bunda kişinin hatası yoktur. Hastalığınızın ilerlemesi sebebiyle artık haplar yeterince etki edemez.
İnsülin tedavisinden çoğu hasta yaşamının etkileneceğinden korkar. İğne yapmak önceleri kişileri ürkütür ama sonra alışılır.

Hangi Hastalar İnsülin Kullanmalıdır?
•    Tip 1 diyabeti olanlar
•    İlaçlara rağmen kan şekeri düşmeyen tip 2 diyabetikler
•    Retinopati, nöropati, diyabetik ayak (ayaklarda yara) gibi komplikasyonlar varsa
•    Karaciğer, böbrek hastalığı veya yetmezliği varsa
•    Enfeksiyon varsa
•    Ameliyat olunacaksa
•    Gebelik sırasında
•    Kortizon ilacı kullanımı sırasında
•    Kilo kaybı olan şeker hastalarında
•    İdrarda keton çıkan hastalarda
•    Pankreas bezi ameliyatla çıkarılanlarda